De officiële definitie van pijn is:
"... een onaangename ervaring die in verband wordt gebracht met weefselbeschadiging."

Een betere definitie van pijn is:
"Pijn is wat ik zeg dat het is en is aanwezig wanneer ik zeg dat het aanwezig is."

Dit benadrukt ook het persoonlijke karakter van pijn. Ondanks dat pijn van persoon tot persoon verschilt, wordt steeds vaker gebruik gemaakt van vragenlijsten of schalen om het niveau van pijn en/of het effect van een behandeling te 'meten'.

Hoe 'meet' je pijn?
Het niveau van de pijn kan aangegeven worden met bijvoorbeeld een cijfer waarbij 0 staat voor geen pijn en 10 voor ergst denkbare pijn.
Er bestaat ook een schaal met gezichtjes in plaats van cijfers die is ontwikkeld voor kinderen.


Wong-Baker gezichtjesschaal

Pijn bij kanker
Pijn is een algemeen voorkomend symptoom bij kanker. Het is één van de meest gevreesde symptomen en vormt binnen de zorg nog steeds een groot probleem.

Matige tot ernstige pijn komt voor bij ongeveer 30-40% op het moment van diagnose, bij 40-70% tijdens de behandeling en bij 70-90% in een gevorderd of laatste stadium.

In de praktijk blijkt dat pijn vaak niet besproken wordt door onvoldoende kennis en aandacht van de arts en door terughoudendheid om pijn te melden (`Ik zal me wel aanstellen...`).

Oorzaken van pijn
Pijn bij kanker kan verschillende oorzaken hebben, te weten:

• directe groei van de tumor of de uitzaaiingen (metastasen):
• diagnostische procedures of behandeling, zoals een operatie of chemotherapie of
• bijkomende factoren zoals obstipatie, infectie of andere ziekten

Achtergrondpijn versus doorbraakpijn
Op basis van het profiel van pijn kunnen we onderscheid maken tussen achtergrondpijn en doorbraakpijn.

• Achtergrondpijn is continue, langdurige pijn.
• Doorbraakpijn is een plotselinge toename van pijn die door de pijnmedicatie heen breekt.

Kenmerken van doorbraakpijn
Het voorkomen van doorbraakpijn wordt geschat op 64-86%.
De reden dat doorbraakpijn ontstaat, is niet volledig bekend. Doorbraakpijn bij kanker treedt vaak op in een gevorderd stadium van de ziekte, maar het kan ook in een vroeg stadium voorkomen. Episodes van doorbraakpijn kunnen bij iedere kankersoort ontstaan. Volgens experts wordt doorbraakpijn dikwijls gezien bij patiënten met uitzaaiingen in de botten.
De locatie van doorbraakpijn kan zijn: in de buik, in de benen, in de rug, in de borstkas en in andere delen van het lichaam. De locatie is niet noodzakelijkerwijs de locatie van de tumor.

Er bestaat niet één soort doorbraakpijn. Dit type pijn onderscheidt zich van andere soorten pijn op grond van: snelheid van optreden, duur, intensiteit en frequentie van optreden.

Er worden drie vormen doorbraakpijn onderscheiden:

• Doorbraakpijn als gevolg van een activiteit. Deze activiteit kan verwacht (lopen, uit bed stappen, gewassen worden) of onverwacht zijn (hoesten)
• Doorbraakpijn zonder relatie met activiteiten die zelfs in rust kan ontstaan en volslagen onvoorspelbaar is
• Doorbraakpijn aan het einde van het dosisinterval, vlak voor een nieuwe fentanyl-pleister moet worden geplakt of morfine-tablet moet worden ingenomen als gevolg van ontoereikende behandeling van de achtergrondpijn.

Snelheid van optreden
Meestal kent doorbraakpijn een plotseling begin, met na enkele minuten de piek.

Duur
De duur voor een episode van doorbraakpijn kan variëren, maar is gemiddeld 30 minuten.

Intensiteit Doorbraakpijn is meestal zeer ernstige pijn, die voor de patiënt heel onaangenaam is en zowel de patiënt als zijn of haar omgeving zwaar belast.

Frequentie
Gemiddeld treden doorbraakpijnpieken vier maal per dag op.

Een gemiddelde doorbraakpijnepisode
Een `typische` doorbraakpijnepisode heeft een plotseling begin met een hoge piek na enkele minuten (3 minuten) en een korte duur (30 minuten). Het gemiddelde aantal episoden bedraagt 4 per dag. De episodes zijn intens. Het niveau van de pijn kan meer dan verdubbeld zijn in vergelijking met het niveau van de achtergrondpijn.

De invloed van doorbraakpijn
Doorbraakpijn is van grote invloed op de kwaliteit van leven van de patiënt en zijn/haar omgeving. Om de kwaliteit van leven van patiënten te kunnen verbeteren is het noodzakelijk dat niet alleen de achtergrondpijn, maar ook de doorbraakpijn behandeld wordt.